Thuốc giả, mỹ phẩm giả, thực phẩm chức năng giả và thiết bị y tế giả là những vấn nạn nghiêm trọng, đang trực tiếp đe dọa sức khỏe và tính mạng người dân. Việc tìm ra những giải pháp triệt để để loại bỏ tình trạng này là vô cùng cấp thiết.

Ngày càng xuất hiện nhiều chiêu trò tinh vi trong sản xuất hàng giả, cùng với hoạt động mua bán lộn xộn trên các mạng xã hội (MXH). Vì vậy, việc bịt kín các lỗ hổng, không để hàng giả có cơ hội phát triển và lan rộng là giải pháp cần ưu tiên hàng đầu.

Thuốc giả xâm nhập vào cả các nhà thuốc chính thống

Theo báo cáo của Bộ Y tế, năm 2023, lực lượng chức năng đã phát hiện hơn 160 vụ việc liên quan đến sản xuất, buôn bán thuốc giả, xử lý hàng chục đối tượng theo pháp luật hình sự. Trong năm 2024, đã có 27 loại thuốc bị đình chỉ lưu hành, trong đó có 8 loại thuốc được xác định là giả.

Tại TP.HCM, Sở Y tế thông báo trong năm 2024 đã kiểm tra 174 cơ sở bán buôn thuốc, 344 cơ sở bán lẻ thuốc và 40 cơ sở kinh doanh dược liệu. Sở đã xử phạt vi phạm hành chính 151 trường hợp với tổng số tiền trên 7 tỉ đồng. Đáng chú ý, 8 cơ sở bị phát hiện kinh doanh thuốc giả. Ngoài ra, qua phản ánh của người dân, Thanh tra Sở Y tế cũng phát hiện một nhà thuốc kinh doanh thuốc giả và chuyển hồ sơ sang Công an TP.HCM xử lý.

Ngày 29/5, Cục Quản lý Dược (Bộ Y tế) đã ra thông báo truy tìm và kiểm tra nguồn gốc thuốc giả mang tên Theophylline Extended-Release Tablets 200 mg, từng bị phát hiện tại Vĩnh Phúc năm 2024 và mới đây xuất hiện tại một nhà thuốc ở Hà Nội. Thuốc giả không có số đăng ký, giấy phép nhập khẩu, thiếu thông tin nhà nhập khẩu và không có nhãn phụ tiếng Việt. Đây là vụ việc thuốc giả mới nhất mà Bộ Y tế đang xử lý.

Những thách thức và hệ lụy từ thuốc giả

Tại hội thảo “Thuốc giả – hệ lụy thật: Giải pháp nào ngăn chặn” tổ chức tại TP.HCM, Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên nhấn mạnh thuốc là mặt hàng đặc biệt, liên quan trực tiếp đến sức khỏe và tính mạng người dân. Tuy nhiên, các đối tượng sản xuất, buôn bán thuốc giả ngày càng tinh vi, có tổ chức, sử dụng công nghệ hiện đại như giả mạo bao bì chống giả, mã QR giả, khiến việc phân biệt thật giả vô cùng khó khăn, kể cả với những người trong ngành. Nhiều vụ việc như thuốc giả Tetracyclin, Clorocid ở Thanh Hóa, Hà Nam hay kẹo rau củ Kera quảng bá bằng người nổi tiếng cho thấy thuốc giả đã lan rộng cả kênh truyền thống và mạng xã hội, thậm chí giả dạng chuyên gia, bác sĩ để lừa dối người tiêu dùng.

Ông Tuyên cũng cho biết hậu quả của thuốc giả không chỉ là thiệt hại kinh tế mà còn đe dọa trực tiếp tính mạng người bệnh, làm giảm niềm tin vào hệ thống y tế, làm suy yếu ngành dược nội địa và ảnh hưởng nghiêm trọng đến sự phát triển của doanh nghiệp chân chính. Thứ trưởng đặt ra nhiều câu hỏi về trách nhiệm quản lý từ khâu sản xuất, nhập khẩu đến phân phối thuốc giả.

Xem thêm: Thuốc và thực phẩm chức năng giảm cân: Cẩn trọng trước những lời quảng cáo ‘thần kỳ’

TP.HCM tăng cường kiểm tra, xử lý thuốc giả và thực phẩm chức năng giả

Sở Y tế TP.HCM nhận định tình hình sản xuất, kinh doanh thuốc, thực phẩm chức năng, sữa và thiết bị y tế giả ngày càng phức tạp, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe cộng đồng. Thành phố đã triển khai nhiều giải pháp đồng bộ, thành lập các đoàn kiểm tra liên ngành, tổ chức cao điểm kiểm tra đột xuất tại các cơ sở kinh doanh dược, tập trung vào những nhóm nguy cơ cao như sản xuất, kinh doanh thuốc dược liệu, thuốc cổ truyền, thực phẩm chức năng và những khu vực tập trung nhiều cơ sở kinh doanh dược. Công tác kiểm tra, giám sát được xác định là trọng tâm để kịp thời phát hiện, xử lý vi phạm.

Giải pháp từ cấp quản lý vĩ mô

Ông Tạ Mạnh Hùng, Phó Cục trưởng Cục Quản lý Dược, cho rằng để chống thuốc giả hiệu quả, cần hoàn thiện khung pháp luật, tăng mức phạt, kiểm soát chặt chẽ việc bán thuốc online, ứng dụng công nghệ truy xuất nguồn gốc bằng mã QR. Ông cũng đề xuất áp dụng công nghệ blockchain, phần mềm quản lý đơn thuốc điện tử, đồng bộ dữ liệu ngành dược trên toàn quốc, đồng thời tăng đầu tư cho hệ thống kiểm nghiệm và truyền thông nâng cao nhận thức người dân.

Luật sư Phan Thành Tâm (Đoàn Luật sư TP.HCM) nhận định thuốc giả là vấn đề phức tạp do nhiều nguyên nhân, trong đó có bất cập về pháp luật, chồng chéo trong quản lý nhà nước và sự phối hợp chưa hiệu quả giữa các cơ quan liên ngành như Bộ Y tế, Công an, Hải quan, Quản lý thị trường. Ông đề nghị hoàn thiện hệ thống pháp luật, xác định rõ trách nhiệm từng cá nhân, tổ chức; tăng cường tiền kiểm và hậu kiểm; siết chặt giám sát thị trường dược; tăng nặng chế tài xử phạt, kể cả hình sự khi cần thiết.

Hiện nay, theo khoản 1 điều 194 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi 2017), hành vi sản xuất, buôn bán thuốc giả có thể bị phạt tù từ 2 đến 7 năm, mức cao hơn từ 5 đến 12 năm nếu phạm tội có tổ chức hoặc gây hậu quả nghiêm trọng. Tuy nhiên, luật sư Tâm cho rằng mức án chưa đủ sức răn đe khi nhiều vụ chỉ bị xử án treo, không tương xứng với mức độ nguy hiểm của thuốc giả. Vì vậy cần sửa đổi luật tăng hình phạt và mở rộng đối tượng bị xử lý hình sự.

Bịt kín các kẽ hở để ngăn hàng giả tồn tại

Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên cho rằng nguyên nhân khiến thuốc giả và thực phẩm chức năng giả vẫn tồn tại là do chưa thực sự nghiêm túc trong tổ chức thực thi và thể chế. Ông đề xuất 4 nguyên tắc để xử lý căn cơ:

Xem thêm: Bắc Ninh ban hành quy định phân cấp quản lý an toàn thực phẩm trong lĩnh vực y tế

• Chủ động sản xuất thuốc trong nước, đảm bảo tự chủ dược phẩm khi có thiên tai, dịch bệnh.

• Đảm bảo thuốc chất lượng đến tay người dân nhanh, giá hợp lý.

• Quản lý nhà nước nghiêm minh nhưng không cản trở doanh nghiệp, vừa hiệu lực vừa thông thoáng.

• Cắt giảm thủ tục hành chính, phân cấp và phân quyền rõ ràng.

Từ nay đến 15/6, Bộ Y tế sẽ triển khai cụ thể các công điện và chỉ thị của Chính phủ về tháng cao điểm phòng chống hàng giả. Luật Dược sửa đổi 2024 có hiệu lực từ 1/7 sẽ giúp hoàn thiện khung pháp luật, song Bộ Y tế vẫn sẽ tiếp tục rà soát, đề xuất sửa đổi bổ sung nếu cần.

Về phía doanh nghiệp, Bộ Y tế đã chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm, nghĩa là doanh nghiệp phải chịu trách nhiệm trước pháp luật và người tiêu dùng. Doanh nghiệp dược cần nâng cao ý thức bảo vệ thương hiệu, sản phẩm và ngăn chặn hàng giả. Bộ Y tế cho phép doanh nghiệp tự công bố hồ sơ, nhưng sẽ rà soát trong 7 ngày và thu hồi ngay nếu phát hiện sai phạm.

Tăng cường xử phạt và kiểm tra

Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên nhấn mạnh chế tài hiện chưa đủ mạnh để răn đe. Bộ Y tế đã đề xuất tăng mức xử phạt hành chính và hình sự với các hành vi liên quan thuốc giả, thực phẩm chức năng giả. Ông ví dụ việc tăng phạt vi phạm giao thông đã làm giảm tai nạn nghiêm trọng, cho rằng với thuốc giả cũng vậy nếu có chế tài mạnh sẽ giảm đáng kể.

Ngoài ra, cần tăng cường thanh tra, kiểm tra đặc biệt tại các cơ sở kinh doanh và thực hiện kiểm tra đột xuất với các đối tượng nghi vấn. Bộ Y tế cũng đặt trọng tâm nâng cao năng lực kiểm nghiệm, ứng dụng công nghệ thông tin trong truy xuất nguồn gốc để phát hiện sớm và xử lý kịp thời các hành vi làm giả thuốc và sản phẩm chăm sóc sức khỏe.

Nguồn: Báo Thanh niên