Tiêu chuẩn Codex về phụ gia thực phẩm từ lâu đã trở thành kim chỉ nam cho các quốc gia trong việc đảm bảo an toàn và chất lượng thực phẩm.

Với sự phát triển không ngừng của ngành công nghiệp thực phẩm, việc cập nhật các tiêu chuẩn này là cần thiết để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của người tiêu dùng và thúc đẩy thương mại quốc tế.

Hãy cùng Giấy chứng nhận khám phá chi tiết qua bài viết dưới đây.

1. Tổng quan về tiêu chuẩn Codex về phụ gia thực phẩm

Tiêu chuẩn Codex về phụ gia thực phẩm, được xây dựng bởi Ủy ban Codex Alimentarius (CAC), là bộ quy định quốc tế nhằm đảm bảo an toàn và chất lượng thực phẩm trên toàn cầu.

Được thành lập từ năm 1963 bởi Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO) và Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), Codex cung cấp cơ sở khoa học để các quốc gia xây dựng quy định nội địa, đồng thời thúc đẩy thương mại công bằng.

Đặc biệt, Tiêu chuẩn chung về phụ gia thực phẩm (GSFA – Codex Stan 192) là tài liệu cốt lõi, quy định chi tiết về các loại phụ gia được phép sử dụng, liều lượng và mục đích sử dụng trong từng nhóm thực phẩm.

• Định nghĩa và mục đích của phụ gia thực phẩm: Phụ gia thực phẩm là các chất được thêm vào thực phẩm để cải thiện chất lượng, bảo quản hoặc nâng cao giá trị cảm quan, nhưng không được sử dụng như thành phần chính của thực phẩm. Theo Codex Stan 192-1995, các chất này phải được đánh giá an toàn bởi Ủy ban Chuyên gia Hỗn hợp FAO/WHO về Phụ gia Thực phẩm (JECFA) trước khi được phê duyệt. Điều này đảm bảo rằng phụ gia không gây hại cho sức khỏe người tiêu dùng khi sử dụng đúng liều lượng.
• Tầm quan trọng đối với an toàn thực phẩm: Tiêu chuẩn Codex về phụ gia thực phẩm giúp các quốc gia thiết lập các quy định thống nhất, giảm thiểu rủi ro ngộ độc thực phẩm và bảo vệ sức khỏe cộng đồng. Ví dụ, việc kiểm soát liều lượng phụ gia như chất bảo quản hay chất tạo màu giúp ngăn chặn các tác hại tiềm tàng đối với cơ thể, đặc biệt với những nhóm dễ bị tổn thương như trẻ em và phụ nữ mang thai.
• Thúc đẩy thương mại quốc tế: Các tiêu chuẩn Codex được công nhận bởi Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) như cơ sở để giải quyết tranh chấp thương mại. Doanh nghiệp tuân thủ tiêu chuẩn Codex có thể dễ dàng xuất khẩu sản phẩm sang các thị trường quốc tế, giảm thiểu rào cản thương mại và tăng tính cạnh tranh.

2. Những cập nhật mới nhất trong tiêu chuẩn Codex về phụ gia thực phẩm năm 2024

Năm 2024, Ủy ban Codex quốc tế đã công bố bản cập nhật mới nhất của Tiêu chuẩn chung về phụ gia thực phẩm (Codex Stan 192-2024) tại Hội nghị lần thứ 47 (CAC47) diễn ra từ ngày 25-30/11/2024 tại Geneva, Thụy Sỹ.

Những thay đổi này phản ánh nỗ lực của Codex trong việc thích nghi với tiến bộ khoa học và nhu cầu thị trường, đồng thời đảm bảo an toàn cho người tiêu dùng.

Dưới đây là những điểm nổi bật trong bản cập nhật mới nhất, được công bố vào ngày 03/01/2025 trên trang web của Codex quốc tế.

• Bổ sung phụ gia thực phẩm mới: Một trong những thay đổi đáng chú ý là việc bổ sung Jagua (Genipin-Glycine) Blue (INS 183) vào Bảng 1 của GSFA. Chất tạo màu tự nhiên này được đánh giá an toàn bởi JECFA và được phép sử dụng trong một số nhóm thực phẩm nhất định. Điều này đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng về các phụ gia tự nhiên, thay thế cho các chất tổng hợp có nguy cơ gây tranh cãi.
• Loại bỏ một số phụ gia: Azodicarbonamide (INS 927a), một chất phụ gia từng được sử dụng trong sản xuất bánh mì, đã bị loại khỏi danh sách do lo ngại về an toàn sức khỏe. Quyết định này dựa trên các nghiên cứu mới nhất, cho thấy nguy cơ tiềm tàng của chất này khi tích tụ trong cơ thể qua thời gian dài.
• Thay đổi số INS của phụ gia: Gellan Gum, một chất làm đặc phổ biến, đã được cập nhật số INS thành 418(i) để phân biệt với các dạng khác của phụ gia này. Sự thay đổi này giúp chuẩn hóa hệ thống đánh số quốc tế (INS), tạo điều kiện thuận lợi cho việc tra cứu và áp dụng trong sản xuất thực phẩm.
• Cập nhật điều khoản sử dụng cho 144 phụ gia: Bản cập nhật 2024 đã điều chỉnh điều khoản sử dụng cho 144 phụ gia thực phẩm, bao gồm liều lượng tối đa và nhóm thực phẩm áp dụng. Ví dụ, các chất tạo ngọt như steviol glycosides đã được điều chỉnh tên gọi và liều lượng để phù hợp với các tiêu chuẩn dinh dưỡng mới, đặc biệt trong các sản phẩm dành cho trẻ em.

ĐỌC THÊM VỀ: Chất phụ gia thực phẩm là gì?

3. Quy trình xây dựng và cập nhật tiêu chuẩn Codex về phụ gia thực phẩm

Việc xây dựng và cập nhật tiêu chuẩn Codex về phụ gia thực phẩm là một quá trình phức tạp, đòi hỏi sự hợp tác chặt chẽ giữa các chuyên gia khoa học, các quốc gia thành viên và các tổ chức quốc tế.

Quá trình này không chỉ dựa trên cơ sở khoa học mà còn phải cân nhắc đến yếu tố thương mại và nhu cầu thực tế của thị trường.

Ban Kỹ thuật Codex về Phụ gia Thực phẩm (CCFA) đóng vai trò quan trọng trong việc đánh giá và đề xuất các thay đổi, với các hội nghị thường niên được tổ chức để thảo luận và phê duyệt.

• Đánh giá khoa học bởi JECFA: Mỗi phụ gia thực phẩm trước khi được đưa vào GSFA đều phải trải qua quá trình đánh giá an toàn nghiêm ngặt bởi JECFA. Các chuyên gia xem xét dữ liệu về độc tính, liều lượng an toàn (ADI – Acceptable Daily Intake) và ứng dụng thực tế của phụ gia trong sản xuất thực phẩm. Ví dụ, Xanthan gum (INS 415) và Pectins (INS 440) đã được đánh giá và bổ sung vào nhóm thực phẩm dinh dưỡng công thức cho trẻ sơ sinh vào năm 2021.
• Tham vấn quốc tế: Các quốc gia thành viên, bao gồm Việt Nam, đóng góp ý kiến thông qua các hội thảo và hội nghị như CAC47 hoặc CCFA55 (diễn ra tại Seoul, Hàn Quốc từ 24-28/03/2025). Việt Nam, thông qua Văn phòng Ủy ban Codex Việt Nam thuộc Cục An toàn thực phẩm, đã tích cực tham gia đóng góp ý kiến, đặc biệt về việc hài hòa các tiêu chuẩn nội địa với Codex.
• Công bố và áp dụng: Sau khi được thông qua, các tiêu chuẩn mới được công bố trên trang web của Codex quốc tế và có hiệu lực từ ngày quy định (ví dụ, 03/01/2025 đối với bản 2024). Các quốc gia thành viên có trách nhiệm áp dụng hoặc điều chỉnh các tiêu chuẩn này vào quy định nội địa, đảm bảo phù hợp với thực tiễn sản xuất và tiêu dùng.

4. Ứng dụng tiêu chuẩn Codex về phụ gia thực phẩm tại Việt Nam

Tại Việt Nam, tiêu chuẩn Codex về phụ gia thực phẩm đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng các quy định pháp luật về an toàn thực phẩm. Bộ Y tế, thông qua Cục An toàn thực phẩm, đã ban hành các thông tư như Thông tư 24/2019/TT-BYT và Thông tư 17/2023/TT-BYT để quản lý việc sử dụng phụ gia thực phẩm, dựa trên cơ sở của Codex. Tuy nhiên, việc áp dụng vẫn còn nhiều thách thức do hạn chế về cơ sở khoa học và nguồn lực kiểm nghiệm.

• Hài hòa với tiêu chuẩn quốc tế: Việt Nam đã đặt mục tiêu từ năm 2006 là đạt 80% quy chuẩn an toàn thực phẩm phù hợp với Codex vào năm 2010, nhưng đến năm 2016, con số này mới đạt 65%. Các quy định về phụ gia thực phẩm hiện nay, như giới hạn liều lượng của chất bảo quản hay chất tạo màu, đều tham chiếu từ GSFA để đảm bảo tính tương thích với thị trường quốc tế.
• Ứng dụng trong sản xuất thực phẩm: Các doanh nghiệp Việt Nam, đặc biệt trong ngành sữa, thực phẩm chế biến và đồ uống, sử dụng GSFA làm cơ sở để lựa chọn phụ gia phù hợp. Ví dụ, các sản phẩm sữa công thức dành cho trẻ em tuân thủ nghiêm ngặt các điều khoản về Xanthan gum và Pectins, đảm bảo an toàn cho đối tượng nhạy cảm.
• Thách thức trong kiểm nghiệm và quản lý: Việc kiểm nghiệm phụ gia thực phẩm tại Việt Nam vẫn còn hạn chế do thiếu công cụ và cơ sở khoa học đạt chuẩn quốc tế. Các phòng thí nghiệm như TSL áp dụng phương pháp phân tích theo TCVN, AOAC và Codex, nhưng cần đầu tư thêm để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường toàn cầu.

Tiêu chuẩn Codex về phụ gia thực phẩm không chỉ là công cụ đảm bảo an toàn thực phẩm mà còn là cầu nối thúc đẩy thương mại quốc tế. Với những cập nhật mới nhất trong năm 2024, Codex tiếp tục khẳng định vai trò quan trọng trong việc định hình các quy định về phụ gia thực phẩm, mang lại lợi ích cho cả doanh nghiệp và người tiêu dùng.

Đồng hành cùng Giấy chứng nhận để cập nhật thêm nhiều thông tin khác!

XEM THÊM VỀ Tiêu chuẩn CODEX là gì? NGAY!